Przejdź do treści

Czy kształtki z różnych systemów rur z tworzyw można łączyć w jednej instalacji

Jan Majsterkowicz Rury i przewody

Instalator porównuje kształtki montażowe z mosiądzu i tworzywa przy stole z projektem instalacji

Nie, kształtek jednego producenta nie zakłada się na rury innego, nawet jeśli średnica na opakowaniu jest taka sama. Różne systemy można natomiast bezpiecznie połączyć w jednej instalacji, jeśli przejście wykona się przez połączenie gwintowane albo przez złączkę przejściową przewidzianą przez producenta.

Taki problem pojawia się najczęściej przy rozbudowie: dom ma instalację wykonaną kilkanaście lat temu w jednym systemie, a nowa łazienka, poddasze albo ogrzewanie podłogowe powstaje z tego, co akurat poleca instalator lub co jest dostępne w hurtowni. Kusi, żeby dokupić same złączki i podpiąć je do starej rury. Poniżej wyjaśniamy, dlaczego to nie działa, czym różnią się popularne techniki łączenia i jak zaplanować miejsce styku dwóch systemów.

Dlaczego rura 16 nie zawsze pasuje do złączki 16

Oznaczenie 16x2 mówi o średnicy zewnętrznej i grubości ścianki, ale nie opisuje wszystkiego, co decyduje o szczelności połączenia. Producent projektuje złączkę razem z rurą: dobiera średnicę korpusu wchodzącego do środka, kształt i liczbę oringów lub karbów, twardość i grubość tulei zaciskowej, a często także budowę samej rury. Rura wielowarstwowa z aluminium zgrzewanym doczołowo zachowuje się przy zaprasowaniu inaczej niż rura z aluminium zgrzewanym na zakładkę. Rura z polietylenu sieciowanego bez wkładki metalowej ma inną sprężystość i inny skurcz niż rura wielowarstwowa.

Różnice tolerancji rzędu dziesiątych części milimetra wystarczą, żeby połączenie przeszło próbę ciśnieniową, a po kilku sezonach grzewczych zaczęło się sączyć. Instalacja centralnego ogrzewania pracuje w cyklach: rura nagrzewa się, wydłuża, stygnie i kurczy. Każdy taki cykl lekko przesuwa materiał w złączce. Jeśli tuleja i korpus nie są dopasowane do rury, z czasem pojawia się mikroszczelina.

Drugi powód jest formalny. Producenci systemów udzielają gwarancji na instalację wykonaną w całości z ich elementów i zgodnie z ich wytycznymi montażu. Mieszanie rur i złączek różnych firm w jednym połączeniu oznacza w praktyce utratę gwarancji, a w razie zalania mieszkania sąsiada może utrudnić rozmowę z ubezpieczycielem.

Trzy techniki łączenia, z którymi spotkasz się najczęściej

W domowych instalacjach wody i ogrzewania dominują dziś systemy zaprasowywane, nasuwane oraz rury z polietylenu sieciowanego PE-Xa łączone przez rozszerzanie. Każda technika wymaga innych narzędzi i ma inne mocne strony.

Systemy zaprasowywane. Złączka ma korpus z oringami i tuleję ze stali nierdzewnej lub aluminium, którą zaciska się praską z odpowiednimi szczękami. Takie kształtki montażowe (onninen.pl/produkty/Technika-instalacyjna/Instalacje-z-tworzyw-sztucznych/Systemy-do-C-Z-wody-i-C-O/System-Onnline/Ksztaltki-zaprasowywane-Onnline) są popularne przy rurach wielowarstwowych PE-RT/Al/PE-RT, bo montaż jest szybki, a połączenie po zaprasowaniu da się łatwo obejrzeć. Kluczowe jest użycie szczęk o profilu wskazanym przez producenta, na przykład TH, U lub B. Szczęki o innym profilu mogą ścisnąć tuleję nierównomiernie, nawet gdy rozmiar się zgadza.

Systemy nasuwane. Na rurę zakłada się pierścień, kielichuje jej koniec, wsuwa korpus złączki i nasuwa pierścień specjalnym narzędziem. Połączenie nie ma oringów, szczelność zapewnia sam materiał rury dociśnięty do karbowanego korpusu. Przykładem są kształtki z rodziny kan ultraline (onninen.pl/produkty/Technika-instalacyjna/Instalacje-z-tworzyw-sztucznych/Systemy-do-C-Z-wody-i-C-O/System-KAN-therm-ultraLINE/Ksztaltki-KAN-therm-ultraLINE), stosowane z rurami wielowarstwowymi i z polietylenu sieciowanego. Złączki nasuwane mają zwykle mniejsze przewężenie przekroju niż zaprasowywane, co pomaga przy dłuższych odcinkach i ogrzewaniu podłogowym.

Rury PE-Xa z łączeniem przez rozszerzanie. Polietylen sieciowany metodą nadtlenkową, oznaczany jako pe-xa (onninen.pl/produkty/Technika-instalacyjna/Instalacje-z-tworzyw-sztucznych/Systemy-do-C-Z-wody-i-C-O/System-Uponor-PE-Xa/Rury-Uponor-PE-Xa), ma pamięć kształtu. Na koniec rury zakłada się pierścień z tego samego materiału, rozszerza oba elementy narzędziem i wsuwa złączkę. Rura wraca do pierwotnej średnicy i obejmuje korpus. Ta sama pamięć kształtu pozwala naprawić załamanie rury gorącym powietrzem, czego nie da się zrobić z rurą wielowarstwową.

CechaZaprasowywaneNasuwanePE-Xa przez rozszerzanie
Typowe rurywielowarstwowewielowarstwowe, PE-X, PE-RTPE-Xa
Narzędziepraska ze szczękami o określonym profilukielichownica i nasuwarkarozszerzarka z głowicami
Uszczelnienieoringi w korpusiemateriał rury na karbach korpusumateriał rury na korpusie, bez oringów
Kontrola połączeniawizualna, często z pierścieniem wskaźnikowymwizualna, pierścień dosunięty do kołnierzawizualna, rura dosunięta do kołnierza
Montaż w niskiej temperaturzebez większych zmianbez większych zmianwolniejszy powrót rury, trzeba odczekać dłużej

Żadna z tych technik nie jest uniwersalnie lepsza. Wybór zależy głównie od tego, jakie narzędzia ma instalator, w jakim systemie wykonana jest reszta domu i czy rury będą prowadzone w posadzce, w ścianie czy po wierzchu.

Jak zaplanować przejście między systemami

Jeśli nowa część instalacji ma być w innym systemie niż stara, przejście wykonuje się w jednym, przemyślanym miejscu. Najprostsze i najpewniejsze jest połączenie gwintowane: na końcu starego systemu montuje się złączkę z gwintem wewnętrznym lub zewnętrznym, a na początku nowego jej odpowiednik. Gwint jest wspólnym językiem wszystkich systemów, bo jego wymiary określa norma.

  • Przejście umieść w miejscu dostępnym, na przykład w szafce rozdzielacza, w rewizji lub pod umywalką, a nie w posadzce.
  • Do gwintów stożkowych i walcowych stosuj uszczelnienie zgodne z wytycznymi: pakuły z pastą, taśmę lub nić, nie wszystko naraz.
  • Złączkę przejściową z mosiądzu sprawdź pod kątem przeznaczenia do wody pitnej, jeśli płynie przez nią woda użytkowa.
  • Zanotuj, w którym miejscu kończy się stary system, i zrób zdjęcie przed zakryciem. Przy przyszłej naprawie oszczędzi to rozkuwania.

Niektórzy producenci oferują też złączki do łączenia własnej rury z rurą innego typu, na przykład z miedzią lub stalą. Takie elementy są dopuszczone, bo stanowią część systemu i mają opisane warunki montażu. Problemem jest tylko użycie złączki jednej firmy bezpośrednio na rurze drugiej.

Przed zakryciem nowego odcinka wykonaj próbę ciśnieniową całego połączonego układu, a nie tylko nowej części. Przejście między systemami jest miejscem, w którym najczęściej popełnia się błąd w uszczelnieniu gwintu. Typowo próbę dla instalacji wodnej wykonuje się ciśnieniem wyższym od roboczego, zgodnie z wytycznymi producenta, a jej przebieg warto zapisać w protokole.

  1. Zamknij zawory odcinające i odłącz urządzenia, które nie wytrzymają ciśnienia próbnego, na przykład podgrzewacz z niskim ciśnieniem roboczym.
  2. Napełnij instalację powoli, odpowietrzając ją w najwyższych punktach.
  3. Podnieś ciśnienie pompką do wartości z instrukcji i odczekaj czas wymagany przez producenta, obserwując manometr i wszystkie połączenia.
  4. Dopiero po pozytywnym wyniku zamknij bruzdy, wylej posadzkę lub zabuduj ścianę.

Dobrze wykonane przejście przez gwint pozwala korzystać z dwóch systemów w jednym domu bez obaw o szczelność i bez utraty gwarancji na każdą z części. Kłopoty zaczynają się dopiero wtedy, gdy oszczędność kilku złączek przejściowych wygrywa ze zdrowym rozsądkiem.

Przeczytaj także